احترام خليفه بود ، ولى در باطن به وسيلهء متوكل دسيسه‌هايى عليه آن حضرت مىشد كه هيچ يك از اين نقشه‌ها در عمل موفق نبود . « 1 » برخوردهاى متوكل با امام عليه السّلام امام عليه السّلام در مدت اقامت اجبارىاش در سامرّاء ، به ظاهر زندگى آرامى داشت ، و متوكل مىخواست ضمن نظارتهاى كلّى و تحت كنترل گرفتن ، وى را در نقش يكى از درباريان در آورده و از أبّهت و عظمت آن بزرگوار در چشم مردم بكاهد . طبرسى مىنويسد : متوكل سخت در تلاش بود تا شخصيت امام را نزد مردم پايين آورد . « 2 » مسعودى مورّخ مشهور دو نمونه از برخوردهاى امام عليه السّلام با متوكل را اين گونه آورده است : 1 - محمد بن يزيد مبرد مىگويد : روزى متوكل از امام پرسيد : فرزند پدر تو ( يعنى شما ) دربارهء عباس بن عبد المطّلب چه مىگويد ؟ امام در پاسخ فرمود : اى خليفه ، فرزند پدرم درباره شخصى كه خداوند اطاعت فرزندانش را بر مردم و اطاعت او را بر فرزندانش واجب كرده ، جز نيكى چه مىتواند بگويد ؟ متوكل كه پاسخ امام را موافق ميل خود تلقى كرده بود ، خوش‌حال شد و يكصد هزار درهم به آن حضرت بخشيد . مسعودى پس از نقل اين موضوع مىافزايد : هدف واقعى امام از اين پاسخ ، وجوب اطاعت از دستورهاى خداوند بر فرزندان عباس بود كه اين چنين به اشارت آن را بيان كرد . « 3 » اين گونه پاسخگويى به خوبى نشان مىدهد كه آن حضرت در معرض تهديد متوكل قرار داشت ؛ بنابراين مىبايست تقيه پيشه كرده و جواب را با چنان زيركى بدهد كه فقط اهل دقت و فهم ، هدف اصلى امام را دريابند . متوكل دريافته بود كه از نظر امام آيهء شريفهء : يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ « 4 » اشاره به

--> ( 1 ) . همان ( 2 ) . اعلام الورى ، ص 438 ( 3 ) . مروج الذهب ، ج 4 ، صص 11 - 10 : « قال المسعودى : انما اراد ابو الحسن طاعة الله على بنيه » . ( 4 ) . فرقان ( 25 ) : 27 . روزى كه ستمگر دست حسرت مىگزد .